Kroonzandhoen vs. Vlekzandhoen: een gids voor vogels kijken in de woestijn

Tijdens mijn rondleidingen als vogelgids in de uitgestrekte, droge landschappen van Noord-Afrika zie ik altijd dat vogelaars twee bijzondere bodembewonende vogels met elkaar verwarren: het kroonzandhoen (Pterocles coronatus) en het vlekzandhoen (Pterocles senegallus). Omdat de kleur van hun verenkleed hen vrijwel onzichtbaar maakt en perfect opgaat in het aardse landschap, vinden veel mensen het moeilijk om ze van een afstand uit elkaar te houden. Toch zijn het eigenlijk twee heel verschillende soorten met unieke kenmerken.

In dit artikel kijken we naar hun uiterlijk, hun vleugels tijdens de vlucht en hun levenswijze, zodat je ze de volgende keer tijdens een expeditie in de woestijn gemakkelijk kunt herkennen.

Uiterlijk en kleuren

Laten we beginnen met het meest opvallende verschil wanneer je ze op de grond bekijkt.

• Kroonzandhoen: Het volwassen mannetje heeft een zeer opvallend zwart masker op zijn gezicht en heeft geen grijstinten op zijn nek en borst. De vrouwtjes hebben dit zwarte masker niet. In plaats daarvan hebben de vrouwtjes donkere, golvende lijnen, die vermiculaties worden genoemd, die hun hele buik bedekken.
• Vlekzandhoen: Het mannetje ziet er qua gezicht heel anders uit. Hij heeft geen zwart masker, maar een prachtige oranje keel, een lichtgrijze kraag en een roodbruine nek. Het vrouwtje is over het algemeen valer van kleur, maar is rijkelijk bedekt met donkere vlekken. Precies daarom wordt het de “Vlekzandhoen” genoemd.

Vleugels en vliegstijl

Hun vleugels hebben kleine kenmerken die ons helpen te bepalen welke soort welke is wanneer ze naar drinkplaatsen vliegen.

• Kroonzandhoen: Wanneer ze de lucht in gaan, zie je volledig donkere slagpennen. Deze volledig donkere achterrand van de vleugels is veruit het beste kenmerk om het kroonzandhoen van een afstand te herkennen.
• Vlekzandhoen: Hun slagpennen zijn veel lichter, met alleen donkere achterranden en niet volledig donkere veren. Bovendien heeft het vlekzandhoen, als je goed naar zijn silhouet in de lucht kijkt, verlengde middelste staartveren en een zeer opvallende donkere streep op de buik.

Het geluid van de zandhoenders

Toen ik met een groep ornithologen bij zonsopgang bij een drinkplaats wachtte, hoorden we deze vogels vaak voordat we ze zagen.

• Kroonzandhoen: Hun geluiden zijn over het algemeen zachter en subtieler, met zacht gekwetter wanneer ze zich in groepen bevinden.
• Vlekzandhoen: Deze vogel staat bekend om zijn zeer melodieuze en kenmerkende roep, die klinkt als “queeto-queeto”. Ze gebruiken dit melodieuze geluid om binnen de groep te communiceren en als alarmsignaal om de anderen te waarschuwen voor roofdieren zoals valken.

Nestgewoonten op de grond

Waar leggen ze hun eieren? Beide soorten nestelen solitair en leggen hun eieren rechtstreeks op de grond, maar er is een klein verschil.

• Kroonzandhoen: Ze geven de voorkeur aan rotsachtige woestijnen en gebieden met donkerrode zandsteen. Wanneer het vrouwtje een ondiepe kuil voor haar nest maakt, verplaatst ze vaak kleine stenen naar de rand om een beschermende cirkel rond de eieren te creëren.
• Vlekzandhoen: Ze kiezen voor vlakke, open, rotsachtige vlaktes. Ze zoeken gewoon een eenvoudige kuil in de aarde of het zand om hun gecamoufleerde eieren te leggen, zonder een stenen ring te bouwen.

Waar zandhoenders om bekendstaan:

Beide bijzondere vogels behoren tot de familie Pteroclidae, die bekendstaat om een zeer unieke aanpassing. Omdat ze in extreme hitte leven waar water schaars is, heeft het mannetje van het zandhoen een bijzondere eigenschap. Zijn buikveren werken als een spons om water op te nemen en vast te houden wanneer hij een drinkplaats bezoekt. Vervolgens vliegt hij lange afstanden om dit water terug naar de kuikens te brengen, die het water rechtstreeks van zijn natte verenkleed drinken. Deze methode is uniek onder alle vogels!

Conclusie en natuurbescherming

Beide vogels zijn op hun eigen manier meesters in het overleven in de woestijn. Zoals we weten, zijn woestijnen barre omgevingen, en deze vogels zijn sterk afhankelijk van de weinige verspreid liggende waterpoelen die er zijn. Klimaatverandering en ongecontroleerde jacht kunnen hun voortbestaan gemakkelijk in gevaar brengen. We moeten samenwerken om hun leefgebieden te behouden, zodat ze niet verdwijnen.

Ik raad je aan om je verrekijker mee te nemen en de volgende keer dat je de woestijn bezoekt vroeg op te staan, om te kijken of je het verschil kunt ontdekken tussen het zwarte masker van de gekroonde zandhoen en de gevlekte buik van de gevlekte zandhoen. Het is erg leuk om ze te zien vliegen!